กินอาหารเผ็ดแล้วน้ำมูกไหล ... ไม่ใช่หวัด แต่เป็นเรื่องของเส้นประสาท

ถ้าเรากำลังกินต้มยำร้อนๆ ยกช้อนแรกขึ้นมากลืนลงไป แล้วอีกสองสามนาที น้ำมูกก็ไหลเยอะ แล้วต้องรีบหยิบทิชชูและเริ่มสงสัยว่าตัวเองกำลังจะป่วยหรือเปล่า

.

ไม่ได้ป่วยครับ และคุณก็ไม่ได้เป็นแบบนี้คนเดียว

.

อาการที่ว่านี้มีชื่อเรียกว่า "Gustatory Rhinitis" หรือ "ภาวะจมูกอักเสบจากอาหาร" ลักษณะเด่นคือน้ำมูกใส ไหลเอง ไม่มีสีไม่มีกลิ่น และมักเกิดเมื่อคนนั้นกำลังกินอาหารรสจัด ร้อน หรือมีกลิ่นฉุนแตะลิ้น จริงๆจะเรียกว่าเป็นจมูกอักเสบก็ไม่ตรงนัก เพราะมันไม่ใช่ "การอักเสบ" แต่มันเป็นลักษณะของน้ำมูกที่ถูกกระตุ้นให้สร้างมากเกินไป โดยไม่ได้มีการหลังสารอักเสบ หรือเซลล์อักเสบเกิดขึ้น

.

แล้วสิ่งนี้เกิดได้อย่างไร?

.

มันเกิดเพราะเส้นประสาทคู่ที่ 5 หรือ trigeminal ที่เป็นเส้นประสาทคอยรับความรู้สึกในปาก รับรู้ได้ถึงสารให้ความเผ็ดจากพริก (capsaicin) มันจึงส่งสัญญานสร้างน้ำลายแต่พร้อมกันนั้นมันก็ไปกระตุ้นระบบประสาทที่ใช้สร้างน้ำมูกที่จมูกด้วย -- ซึ่งเป็นอีกระบบที่ทำหน้าที่พักผ่อน ย่อยอาหาร (parasympathetic) ผ่านเส้นประสาทคู่ที่ 7 ในส่วนที่วิ่งไปจมูก แล้วจมูกจึงเหมือนถูกสั่งให้สร้างน้ำมูกออกมา ทั้งที่ไม่มีความจำเป็น โดยเค้าพบว่าผู้สูงอายุมักจะเป็นอาการนี้บ่อยกว่า เพราะระบบประสาทตื่นตัว (sympathetic) เริ่มถดถอยลง และอาจจะเป็นสัญญาณที่บ่งชี้โรคความเสื่อมทางสมองได้ด้วยในอนาคต

.

และภาวะนี้ก็ไม่ใช่อาการแพ้ด้วย ไม่มีเกสรดอกไม้ ไม่มีฝุ่น ไม่มีสิ่งแปลกปลอมใดๆ เป็นแค่ระบบประสาทที่ถูกกระตุ้นจากอาหารมากเกินไป สำหรับคนส่วนใหญ่ อาการนี้แค่รำคาญนิดหน่อย วางทิชชูไว้ข้างถาดอาหารก็พอจัดการได้ แต่สำหรับบางคนที่เป็นบ่อยและหนักมาก จนกระทบคุณภาพชีวิตในทุกมื้ออาหาร ก็อาจจะต้องมาแก้ไข

.

ยาพ่นจมูกบางชนิดที่แพทย์สั่งได้ เช่น ipratropium spray (มีที่รพ.บางแห่ง เช่นรพ.ศิริราช), capsaicin spray (ยังไม่มีขายในไทย) สามารถลดการตอบสนองของเส้นประสาทและลดการสร้างน้ำมูกได้ดี และถ้าสังเกตได้ว่าอาหารชนิดไหนเป็นตัวกระตุ้นหลัก การหลีกเลี่ยงก็ช่วยได้เช่นกัน สำหรับบางคนที่เป็นมากจนกระทบการใช้ชีวิต ก็มีการผ่าตัดรักษาที่รพ.บางแห่ง โดยเค้าจะไปจี้ตัดเส้นประสาทที่ไม่สมดุลนี้ออกทางด้านหลังของจมูก (posterior nasal nerve)

.

สิ่งสำคัญคือ ถ้าน้ำมูกไหลเฉพาะตอนกินอาหาร และหยุดเองหลังมื้ออาหาร อาการแบบนี้ไม่เป็นอันตราย แต่ถ้าน้ำมูกไหลตลอดทั้งวัน มีจามร่วมด้วย คันตา หรือจมูกอุดตัน อาจเป็นโรคอื่นเช่นภูมิแพ้ หรือแพ้อากาศที่ควรได้รับการวินิจฉัยที่ถูกต้อง

.

ดังนั้น ถ้าในครั้งต่อไปที่น้ำมูกไหลกลางโต๊ะอาหาร ถ้าไม่ได้อยู่ต่อหน้าสาธารณะ หรืองานสำคัญ ก็ไม่จำเป็นต้องกังวล เพียงแค่หยิบทิชชู่แล้ว enjoy ครับ

ผศ.นพ.วิรัช จิตสุทธิภากร
แพทย์โรคจมูก ไซนัส ภูมิแพ้

กลับหน้าบทความ