เนื้องอกโพรงจมูกชนิดอินเวอร์เทด แพพิโลมา (Inverted Papilloma): ทำไมถึงอันตรายแม้ไม่ใช่เนื้อร้าย

เวลาคนไข้มาตรวจด้วยอาการคัดจมูกข้างเดียวเรื้อรัง หรือมีเลือดกำเดาไหลปนน้ำมูก แล้วผลการส่องกล้องพบก้อนเนื้อที่ดูแปลกๆ ไปจากเนื้อสีชมพูปกติ หรือเนื้อใสๆ แบบริดสีดวงจมูกทั่วไป อาจจะได้ยินหมอพูดคำว่า "เนื้องอก" แล้วก็จะมีความกังวล ซึ่งหนึ่งในเนื้องอกโพรงจมูกที่พบได้บ่อยและมีลักษณะเฉพาะตัวที่สุดในจมูกคือ เนื้องอกที่เราเรียกกันว่า อินเวอร์เทด แพพิโลมา หรือ "Inverted Papilloma"

โดยอาการสำคัญคือ คัดจมูกข้างเดียวเรื้อรัง น้ำมูกปนเลือด เลือดกำเดาออกซ้ำ หรือเห็นว่ามีก้อนในโพรงจมูกข้างเดียว ควรเข้ารับการตรวจ เพราะการตรวจพบและรักษาตั้งแต่ก้อนเล็กๆ จะช่วยลดโอกาสการกลับเป็นซ้ำและภาวะแทรกซ้อนได้

การทำความเข้าใจพฤติกรรมของเนื้องอกชนิดนี้คือหนึ่งในหัวใจสำคัญในการรักษา ซึ่งต้องบอกก่อนว่า อินเวอร์เทด แพพิโลมา ไม่ใช่มะเร็งครับ แต่เหตุผลที่หมอจมูกต้องให้ความสำคัญ เพราะมันมีพฤติกรรม "ดุร้ายเฉพาะที่" (locally aggressive) ซึ่งพฤติกรรมนี้จะตรงข้ามกับเนื้ออย่างริดสีดวงหรือเนื้องอกทั่วไปที่มันจะงอกออกมาด้านนอก ในทางวิชาการ Inverted Papilloma มีกลไกการเจริญเติบโตแบบ "มุดหัวกลับ" (Inverted growth pattern) โดยตัวเนื้องอกจะหันหัวกลับเข้าลงด้านล่าง แบบ endophytic downgrowth หรือเรียกว่ามีการพับตัวลงไปในชั้น lamina propria/stroma แต่ basement membrane ยังต่อเนื่องและล้อมรอบกลุ่มเซลล์เยื่อบุที่พับลงไปเอาไว้ ดังนั้นเซลล์เนื้องอกที่มองผ่านกล้องจึงดูเหมือนยื่นลงไปใน stroma แต่ไม่ใช่ true stromal invasion แบบมะเร็ง 

นอกจากนี้ ข้อมูลจากงานวิจัยทางพยาธิวิทยาและระดับโมเลกุลพบว่า Inverted Papilloma มีความเชื่อมโยงกับการติดเชื้อไวรัส HPV (Human Papillomavirus) ในโพรงจมูก แต่สิ่งที่อันตรายและเรากลัวกันคือ เนื้องอกชนิดนี้มีความสามารถจะกลายไปเป็น "มะเร็ง" โพรงจมูกได้ ประมาณ 10% หากปล่อยทิ้งไว้หรือผ่าตัดไม่หมด

ด้วยพฤติกรรมแบบนี้ เป้าหมายการรักษาจึงมีเพียงอย่างเดียวคือ การผ่าตัดให้หมด เพราะการใช้ยาพ่นหรือยากินไม่สามารถรักษาโรคนี้ได้ โดยแนวทางการผ่าตัดในปัจจุบันอาศัยความเข้าใจทางกายวิภาคดังนี้:

• การผ่าตัดส่องกล้องหาจุดกำเนิด: เราไม่ต้องผ่าตัดเปิดแผลบนใบหน้าเหมือนในอดีต แต่จะใช้กล้องความละเอียดสูงสอดเข้าทางรูจมูกเพื่อตัดก้อนเนื้องอกออก กระบวนการที่สำคัญที่สุดคือการไล่ตามรอยโรคเพื่อหา "จุดเกาะ" หรือต้นตอให้เจอ

• การกรอขั้วเนื้องอก: เมื่อพบจุดที่ขั้วเนื้องอก เราจะไม่แค่ลอกเยื่อบุผิวทิ้งไป แต่จะใช้หัวกรอกระดูกขนาดเล็ก กรอทำลายผิวชั้นบนของกระดูกบริเวณนั้นทิ้งทั้งหมด เพื่อทำลายเซลล์เนื้องอกระดับไมโครที่อาจจะซ่อนตัวอยู่ในรูพรุนของกระดูก ซึ่งเป็นวิธีเดียวที่จะป้องกันการงอกกลับมาใหม่ได้

• การเฝ้าระวัง: เนื้องอกชนิดนี้ขึ้นชื่อเรื่องการกลับมาเป็นซ้ำได้แม้เวลาจะผ่านไปหลายปี หลังจากผ่าตัด คนไข้จำเป็นต้องได้รับการส่องกล้องติดตามผลอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 2-5 ปี

อินเวอร์เทด แพพิโลมา อาจฟังดูน่ากลัวด้วยพฤติกรรมที่ซับซ้อน แต่ด้วยเทคโนโลยีในปัจจุบัน เราสามารถเพิ่มโอกาสกำจัดเนื้องอกชนิดนี้ได้อย่างเด็ดขาด ป้องกันการกลายพันธุ์เป็นมะเร็ง และคืนลมหายใจที่ปกติให้คนไข้ได้

ผศ.นพ.วิรัช จิตสุทธิภากร
แพทย์โรคจมูก ไซนัส ภูมิแพ้

กลับไปหน้าบทความ