รู้จักกับโรค AERD: 

โรคระบบทางเดินหายใจที่ถูกกระตุ้นด้วยยาแอสไพริน หรือ AERD (Aspirin-Exacerbated Respiratory Disease) ซึ่งเดิมมักถูกเรียกว่า "กลุ่มอาการแซมเทอร์ (Samter's Triad)" เป็นกลุ่มโรคเรื้อรังที่ประกอบด้วย 3 อาการหลักที่มักเกิดร่วมกัน ได้แก่ 

1. โรคหอบหืด 

2. ริดสีดวงจมูกร่วมกับไซนัสอักเสบเรื้อรัง และ 

3. ภาวะแพ้ยาแอสไพริน รวมถึงยาแก้ปวดลดไข้ในกลุ่ม NSAIDs เช่น ไอบูโพรเฟน

ใครที่เสี่ยง และ มีอาการอย่างไร? 

AERD มักพบในวัยผู้ใหญ่ช่วงอายุ 20 ถึง 40 ปี โดยพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย อาการมักไม่ได้เกิดขึ้นพร้อมกันทั้งหมด แต่จะค่อยๆ พัฒนา เริ่มจากการมีน้ำมูก คัดจมูก คล้ายภูมิแพ้เรื้อรัง จากนั้นจะเริ่มมีอาการหอบหืด และเกิดริดสีดวงจมูกตามมา สิ่งที่ชัดเจนที่สุดคือ เมื่อผู้ป่วยกลุ่มนี้ทานยาแอสไพริน หรือยา NSAIDs เข้าไป จะเกิดปฏิกิริยาตอบสนองอย่างรุนแรงภายในเวลาประมาณ 30 นาทีถึง 3 ชั่วโมง โดยจะมีอาการคัดจมูกอย่างหนัก หอบเหนื่อย หายใจมีเสียงหวีด หรือมีผื่นขึ้น

สาเหตุเกิดจากอะไร? 

แม้เรามักจะเรียกว่าเป็นการ "แพ้ยา" แต่กลไกของ AERD ไม่ใช่การแพ้แบบปกติที่เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันไวเกิน (ไม่ใช่ IgE-mediated) แต่เกิดจากความผิดปกติของระบบเผาผลาญสารเคมีในร่างกาย เมื่อได้รับยาแอสไพริน ยาจะไปยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ชนิดหนึ่ง (COX-1) ส่งผลให้ร่างกายสร้างสารก่อการอักเสบที่เรียกว่า "ลูโคไตรอีน (Leukotrienes)" ออกมามากเกินไป สารนี้ทำให้หลอดลมตีบ เกิดเมือกเหนียวข้น และกระตุ้นให้ริดสีดวงจมูกเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว

ความรุนแรงของโรค AERD ถือเป็นภาวะไซนัสอักเสบชนิดที่รุนแรงและรับมือได้ยาก ผู้ป่วยมักคัดจมูกมาก สูญเสียการรับกลิ่น และที่สำคัญคือ แม้จะเข้ารับการผ่าตัดเอาริดสีดวงจมูกออกไปแล้ว ริดสีดวงก็มีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้อย่างรวดเร็วกว่าผู้ป่วยไซนัสอักเสบที่ไม่ได้เป็นโรคนี้

แนวทางการรักษา 

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด แต่แพทย์มีเครื่องมือหลายอย่างเพื่อควบคุมโรคและพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย ได้แก่:

1. การหลีกเลี่ยงยา: ต้องเลี่ยงยาแอสไพรินและยา NSAIDs อย่าง ibuprofen, voltaren (สามารถใช้พาราเซตามอลแทนได้) บางรายอาจต้องคุมอาหารที่มีสารซาลิไซเลต คืออาหารจำพวกผลไม้เล็กๆ เช่น เบอรรี่ ร่วมด้วย

2. ยาควบคุมอาการ: การใช้ยาพ่นจมูกและยาสูดดมสเตียรอยด์ ร่วมกับยารับประทานเพื่อยับยั้งสารลูโคไตรอีน (เช่น Montelukast) เป็นรากฐานสำคัญในการรักษา

3. การผ่าตัดไซนัส: เพื่อกำจัดริดสีดวงและเปิดระบายไซนัส ซึ่งมักจะต้องทำอย่างกว้างขวางกว่าปกติเพื่อการล้างจมูกที่ทั่วถึง

4. ลดความไวต่อแอสไพริน (Aspirin Desensitization): หากผู้ป่วยดื้อต่อยา แพทย์อาจพิจารณาให้ทานยาแอสไพรินในปริมาณน้อยๆ แล้วค่อยๆ เพิ่มขนาดภายใต้การดูแลอย่างใกล้ชิด เพื่อให้ร่างกายเกิดความเคยชิน วิธีนี้ช่วยลดการเกิดริดสีดวงซ้ำและคุมหอบหืดได้ดีมาก

5. ยาชีววัตถุ (Biologics): นวัตกรรมใหม่ล่าสุดที่เป็นยาฉีดพุ่งเป้า (เช่น Dupilumab หรือ Omalizumab) ช่วยลดขนาดริดสีดวงและคุมอาการหอบหืดได้อย่างมีประสิทธิภาพ ถือเป็นความหวังใหม่สำหรับผู้ป่วยที่ดื้อต่อการรักษาแบบเดิม

AERD เป็นโรคที่ซับซ้อนและต้องอาศัยการดูแลจากแพทย์แบบองค์รวม ทั้งแพทย์หูคอจมูกและแพทย์เฉพาะทางด้านภูมิแพ้/โรคปอดร่วมกัน เพื่อผลลัพธ์การรักษาที่ดีที่สุดครับ

ผศ.นพ.วิรัช จิตสุทธิภากร
เผยแพร่ครั้งแรก: 20 มิถุนายน 2569
ตรวจสอบและปรับปรุงล่าสุด: 20 มิถุนายน 2569