"ไซนัสอักเสบเรื้อรัง รักษายังไง?"

เวลาที่คนไข้มาเจอผมด้วยอาการคัดจมูกเรื้อรัง เสียงเปลี่ยน น้ำมูกข้น ปวดตื้อบริเวณโหนกแก้ม หรือจมูกไม่ได้กลิ่นมาเป็นเดือนๆ สิ่งแรกที่ผมมักจะคิดถึงคือโรค "ไซนัสอักเสบเรื้อรัง" (อาการต่อเนื่องเกิน 12 สัปดาห์) โรคนี้ไม่ใช่แค่การติดเชื้อแบคทีเรียธรรมดาครับ แต่มันคือ "โรคของการอักเสบที่เยื่อบุโพรงจมูกและไซนัส" ดังนั้นการซื้อยาฆ่าเชื้อมากินซ้ำๆ นอกจากจะไม่หายขาดแล้ว ยังอาจทำให้ดื้อยาได้ด้วย

โรคไซนัสอักเสบเรื้อรัง หรือ โรค "ไซนัสเรื้อรัง" เป็นโรคเดียวกัน แต่มีความแตกต่างจากโรคไซนัส หรือ โรคไซนัสอักเสบเฉียบพลันมาก เพราะอย่างหลังอาจจะเรียนกว่าเป็นหวัดก็ได้ แต่ "ไซนัสเรื้อรัง" เป็นอีกโรคนึงที่กลไกการเกิดต่างกันอย่างสิ้นเชิง

แล้วเราจะจัดการกับมันยังไง? ให้จินตนาการว่าโพรงไซนัสเหมือนห้องที่มีท่อระบายอากาศเล็กๆ ถ้าเยื่อบุบวมจนท่อตัน ห้องก็จะชื้น หมักหมม และอักเสบ การรักษาของเราจึงต้องมุ่งเป้าไปที่การลดบวมและเปิดทางระบายนี้ครับ

สิ่งแรกที่สำคัญคือการใช้ยา การรักษาพื้นฐานที่ได้ผลดีคือการล้างจมูกด้วยน้ำเกลือขวดใหญ่ (หรือประมาณ 240 ซีซี) เป็นประจำทุกวัน เพื่อชะล้างเมือกเหนียวและสารอักเสบออกให้หมด ตามด้วยการใช้ "ยาพ่นจมูกกลุ่มสเตียรอยด์" ยาตัวนี้คือมาตรฐานการรักษาหลักที่ปลอดภัยสูง เพราะยาออกฤทธิ์เฉพาะที่บริเวณเยื่อบุจมูก ไม่ได้ซึมเข้ากระแสเลือดมากเหมือนยาทาน แต่หัวใจสำคัญคือต้องมีวินัยพ่นอย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ดีจะมีบางรายจำเป็นต้องใช้ยากินสเตียรอยด์เพราะอาการหนักจนพ่นไม่เข้า แต่ผมจะให้ไม่บ่อย ตามหลักเราจะให้ไม่เกินสองครั้งต่อปีครับ

ทีนี้ ผมคิดว่า คำถามที่คนไข้หลายคนมีในใจคือ "แล้วเมื่อไหร่ถึงต้องผ่าตัด?"

ถ้าคนไข้ใช้ยาอย่างเต็มที่ ถูกวิธีแล้ว แต่อาการยังไม่ดีขึ้น หรือผมส่องกล้องเข้าไปแล้วเจอ "ริดสีดวงจมูก" ก้อนใหญ่ขวางทางระบายอยู่ กรณีแบบนี้การผ่าตัดผ่านกล้อง (FESS) จะเข้ามามีบทบาทครับ เราจะใช้เครื่องมือและกล้องขนาดเล็กสอดเข้าไปทางรูจมูก เพื่อเอาเนื้อเยื่อที่อุดตันออกและขยายรูเปิดไซนัสให้กว้างขึ้น ข้อดีคือไม่มีแผลเป็นภายนอกเลย เจ็บน้อยกว่าที่คิด และที่สำคัญคือ พอกลับไปพ่น/ล้างน้ำเกลือผสมยา ยาจะสามารถเข้าไปออกฤทธิ์ในโพรงไซนัสได้ลึกและทั่วถึงครับ

นอกจากนี้ สำหรับเคสที่ริดสีดวงจมูกรุนแรง ดื้อยา และชอบกลับมาเป็นซ้ำ ปัจจุบันเรามีเทคโนโลยี "ยาฉีดกลุ่มชีววัตถุ" (Biologics) ที่เข้าไปบล็อกต้นตอการอักเสบได้ลึกถึงระดับโปรตีนในเซลล์ ซึ่งช่วยให้ริดสีดวงยุบและดมกลิ่นได้ดีขึ้นอย่างชัดเจน แต่ปัจจุบันราคายังสูงมาก และมีเฉพาะในรร.แพทย์ที่ทำการวิจัยเป็นหลัก

วิรัช จิตสุทธิภากร